Ouders kunnen behalve uit standaard scholen (al dan niet op godsdienstige grondslag) ook uit alternatieve, vaak door de pedagogiek geïnspireerde onderwijsvormen zoals de vrije school kiezen. De onderwijsaanpak van vrije scholen is radicaal anders dan die op standaard scholen. Zijn er kwalitatieve verschillen? Leren kinderen meer op een reguliere of een vrije school? Een analyse.
Standaardonderwijs en alternatieve onderwijsvormen
Na de meivakantie wordt vaak begonnen met een keuze te maken voor een nieuwe school, waarbij men kan kiezen uit verschillende soorten onderwijs. Dit kan zijn openbaar of bijzonder: protestants-christelijk, rooms-katholiek of misschien islamitisch.
Scholen die werken op basis van pedagogische principes zijn: een Jenaplan-, Dalton-, Montessori-, Freinet- of Vrije School.
Het reguliere voortgezet onderwijs is na de basisvorming onderverdeeld in praktijkonderwijs, VMBO, HAVO en VWO.
Hoe ziet het onderwijs op een Vrije School er uit?
De Vrije School is een school op antroposofische grondslag, geïnspireerd door de pedagogische ideeën van de Duitse denker en mysticus Rudolf Steiner.
Kenmerken van de Vrije School zijn dat er weliswaar sprake is van een onderbouw en een bovenbouw maar de overgang verloopt minder drastisch.Duizendpoot Rudolf Steiner was de grondlegger van de antroposofie, biologisch-dynamische landbouw en het vrije-school onderwijs.
Na de zesde klas (groep
volgt niet de eerste van het voortgezet onderwijs, de brugklas dus, maar gewoon de zevende, daarna de achtste, enzovoorts. Er wordt dus als het ware één doorlopende boog gespannen, van de eerste tot de twaalfde.
Andere kenmerken zijn de homogene leeftijdsgroepen, de seizoenen worden sterk bij de lessen betrokken met de bijbehorende jaarfeesten en elk vak wordt langs kunstzinnige weg aangeboden. Op reguliere scholen gaat de aandacht vooral naar cognitieve leerinhouden hoewel deze ook expressievakken kennen. De Vrije School wil kinderen graag samenhangen tonen en inzicht bieden in de grote gehelen in plaats van voornamelijk opsommen van de juiste feiten.
Regulier onderwijs streeft naar inzichtvorming d.m.v. de zgn. leertrap: feiten onthouden, begrippen opbouwen, toepassen van regels en wetten, en op de vierde trede staat inzicht.Het woordje “vrij” in de naam “Vrije School” laat zien dat deze scholen ernaar streven zoveel mogelijk vrij te blijven van staatsinvloeden en economische belangen. Hierdoor kunnen ze het onderwijs, naast de wettelijk verplichte vakken, zelf vormgeven.
De negende tot en met de twaalfde klas wordt gekenmerkt door nuchterheid en kunstzinnigheid. In de negende is er de geologie-periode, die uitloopt op een excursie van een paar dagen naar een streek die geologisch interessant is.
In de natuurkundeles worden motoren behandeld, en bij de kunstgeschiedenis gaat het om de bouwwerken en kunstwerken uit vroegere tijden, zoals de Egyptische pyramiden.
In de tiende klas komt de embryologie aan de orde: de ene vorm komt gemetamorfoseerd uit de andere tevoorschijn. Tijdens de handvaardigheidslessen wordt aan een spinnewiel uit wol een draad gesponnen; daarna wordt er geweven. De sociale stage van twee weken brengt de leerlingen bijvoorbeeld in een bejaardentehuis.
In de elfde klas is er de cartografie. Het lastige wordt geprobeerd: de geografische werkelijkheid van de bolle aarde wordt op het platte vlak overgebracht. Tijdens de periode computerkunde wordt kennis gemaakt met de mogelijkheden en onmogelijkheden van de computer. Tijdens de stage van drie weken wordt de werkelijkheid ontdekt van de industrie: hoe alles in een bedrijf op elkaar ingrijpt, welke grootde mogelijkheden door de technologie worden geboden, hoe de mens zich verhoudt tot zijn machine…
De twaalfde klas brengt de afsluiting met een persoonlijk eindwerkstuk over een bepaald onderwerp, en wordt het geleerde en beleefde in grotere verbanden geplaatst. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren tijdens een klasse-biografie. Het persoonlijk biografische komt ook naar voren bij de kunstgeschiedenis, waarin de kunstenaars worden besproken; in elk van die kunstenaars leefde een impuls die met veel strijd tot verschijning kwam. In de twaalfde is er ook vaak een “eindreis”, bijv. naar Parijs, Rome, Praag of Bretagne.
Het denken, voelen en willen, dus het hoofd maar ook het hart en de handen oftewel geest, ziel en lichaam worden in het Vrije Onderwijs aangesproken.
Ontbreekt dit, evenals het inzicht in het grote geheel, bij het reguliere onderwijs?
Welke schoolsoort is effectiever: regulier onderwijs of de vrije school?
Hilligje Steenbergen die promoveerde aan de Universiteit Groningen beschreef in haar proefschrift “Vrije en reguliere scholen vergeleken” een onderzoek naar de effectiviteit van Vrije Scholen en reguliere scholen voor voortgezet onderwijs. Tegenover de slechtere reguliere prestaties van de leerlingen op een vrije school, staat een sterkere prestatiemotivatie en meer zelfvertrouwen bij de leerlingen.
Negatieve punten
- In haar slotconclusie wordt gesteld dat de focus van de Vrije Scholen niet primair ligt op de cognitieve ontwikkeling van leerlingen. Dit is terug te zien in de cognitieve prestaties van leerlingen die lager zijn dan in het regulier onderwijs.
- Qua effectiviteit bestendigt de Vrije School initiële verschillen tussen leerlingen (eigen ontwikkeling), maar effectiviteit zou juist worden verkregen door de nadruk te leggen op basisvaardigheden en regelmatig toetsen afnemen.
- De normale ontwikkeling van autonomie stijgt minder groot dan bij regulier onderwijs.
Positieve punten
- Als ouders het echter belangrijk vinden dat hun kind zich breed ontwikkelt en een positieve houding ten opzichte van leren ontwikkelt, dan is de Vrije School wellicht een goede keus.
- Het academisch zelfbeeld ligt hoger dan het regulier onderwijs waarbij het effect van intelligentie minder invloed heeft.
- Niet alleen cognitieve prestaties beoordelen, heeft ook een positief effect op minder intelligente leerlingen. (relativerend.)
- De prestatiemotivatie neemt af bij regulier onderwijs maar wordt beter vastgehouden door het Vrije Onderwijs, evenals leerstrategieën. Uit diverse onderzoeken blijkt dat prestatiemotivatie, de ‘need to achieve’, de belangrijkste indicator is voor maatschappelijk en sociaal succes.
Het voornaamste verschil is, dat op reguliere scholen leerlingen worden uitgerust met kennis, vaardigheden en inzichten ter voorbereiding op de maatschappij. Op Vrije Scholen worden leerlingen uitgerust met vaardigheden en attituden die nodig zijn voor een continue ontwikkeling in de maatschappij. Ook is een groot voordeel dat ze beschikken over een sterkere prestatiemotivatie (hoewel ze dit ook van huis uit meegekregen kunnen hebben, vooral hoogopgeleide, maatschappelijk geslaagde ouders sturen hun kinderen naar een vrije school). Dit is in onze snelveranderende maatschappij nu actueler dan ooit.
Aan de andere kant: de confrontatie van Vrije School-leerlingen met de harde, prestatiegerichte maatschappij buiten de school (en bepaalde uiterst nare individuen die daarin voorkomen) is vermoedelijk nogal onzacht. Wat is hier voor te zeggen?
Bronnen:
Vrije Schoolbeweging Groningen.
Proefschrift “Vrije en reguliere scholen vergeleken” van H. Steenbergen, Rijksuniversiteit Groningen
Het lijkt me – zo op het eerste gezicht – een qua inhoud, kansloos onderzoek, met alle respect
De nieuwe mogelijkheden om te leren zijn immens; de manier van ontwikkelen, de exponentiele potentie van het spectrum; de snelheid van geintegreerd leren ! Ze zijn niet aan de orde binnen het gebied dat is gemeten (oorzaak: enkel leren binnen schoolverband bekijken)
De maatstaven om te controleren (de meet-axioma’s) zijn een direct voortvloeisel aan die beperkte waarneming (direct gecorreleerd). Als je twee kippen meet in hetzelfde kippenhok en je neemt de beperking van het hok niet in de beschouwing mee – die vermoedelijk doorslaggevend is met betrekking tot het bereik – dan sla ik het liefste zulke stukken meteen over. En nogmaal, met alle respect; de meest essentiele factor wordt continu over het hoofd gezien
Een willekeurige greep uit alles wat mij opviel aan onvolledigheid en incorrectheden die – naar alle waarschijnlijkheid – een direct gevolg kent in het absoluut lage (verwachtings-)niveau van ontwikkeling van een gemiddeld jong individu binnen deze landsgrenzen onderhevig aan onderwijzende systemen zoals aangeboden.
Ik las het stuk, onderwijs, training & coaching raakt mij al mijn hele leven en voor het eerst dacht ik: ik ga eens iets intypen
Sorry voor de toon, sorry voor de hardheid; het moest er even uit 
Inhoudelijk is dit land – vanuit mijn perspectief – te vergelijken met een stel bewusteloze kleuters
Grootmeester Yge Visser, (voormalig coord. talentontwikkeling KNSB) geschreven met weliswaar het hart op de juiste plaats, maar met een waarneming waarmee ik – binnen dit systeem – geen kant meer opkan door de traagheid van het slakkenbrein (verbale orientatie i.p.v. visuele orientatie) en de daaraan gekoppelde arrogantie en het blokkeren van werkelijk gezond, snel en helder ge-integreerd ontwikkelen&leren !
Met 1 hartelijke groet !
Meneer Yge Visser,
De centrale vragen van het promotieonderzoek luidden:
. Zijn er verschillen in achtergrond- en instroomkenmerken tussen leerlingen op de Vrije Scholen en leerlingen op reguliere scholen?
. Zijn er verschillen in effectiviteit met betrekking tot cognitieve en niet-cognitieve opbrengsten tussen Vrije Scholen en reguliere scholen nadat is gecontroleerd voor verschillen in achtergrond- en instroomkenmerken (gemiddelde toegevoegde waarde)?
. Zijn er verschillen in effectiviteit met betrekking tot cognitieve en niet-cognitieve opbrengsten voor specifieke groepen leerlingen (onderscheiden naar achtergrond- en instroomkenmerken) tussen Vrije Scholen en reguliere scholen (differentiële toegevoegde waarde)?
Vriendelijke groeten terug.
Yge visser,
Je bent een persoon naar mijn hart, je zegt wat je denkt en draait er niet omheen. Ik persoonlijk ben iemand die een stuk lomper is in de uitspraken die ik doe, als het moet ga ik dwars door betonnen muren heen. Vanuit mijn waarneming is mij niks opgevallen aan “hardheid“ in je uitspraken. Zoals ik het zie zijn excuses hiervoor dus ook onnodig.
Uit de tweede bron;
Leerlingen op Vrije scholen komen relatief vaak uit gezinnen met een hogere sociaaleconomische achtergrond. ‘Op basis daarvan wordt vaak aangenomen dat ze uit taalrijke gezinnen komen en dus een voorsprong hebben op dit gebied’, aldus Steenbergen. ‘Dit blijkt niet het geval te zijn. Ze scoren nagenoeg gelijk op verbale intelligentie en zelfs significant lager als het gaat om symbolische intelligentie.’
Belangrijke verschillen tussen beide schooltypen zijn te vinden op cognitief niveau. Na drie jaar voortgezet onderwijs scoren Vrije scholen lager op Nederlands en wiskunde. Voor wiskunde geldt dat Vrije schoolleerlingen vaak al binnenkomen op het voortgezet onderwijs met fors lagere scores. De achterstand die ze hebben opgelopen op het (Vrije school) basisonderwijs halen ze in het voortgezet onderwijs niet meer in.
Opvallend is dat het academisch zelfbeeld van Vrije schoolleerlingen hoger ligt dan dat van leerlingen in het reguliere onderwijs. En dat terwijl de prestaties over het algemeen dus lager liggen. ‘Dat kan het gevolg zijn van zelfoverschatting, maar net zo goed een kwestie van minder faalangst’, meent Steenbergen.
Dank voor de reactie op mijn – sorry nogmaals – uitdagende en voor mijzelf klip en klare ‘kijk op de zaak’ ! Ik wil nogmaals benadrukken niemand persoonlijk voor het hoofd te willen stoten, maar laat onverlet dat mijn visie zo onwaarschijnlijk ver weg staat van alles wat met regulier onderwijs te maken heeft en met de bovenstaande analyses, dat ik mij wel eens vaker in deze situatie terecht zie komen als ik mij uit over dit onderwerp
Om kort te gaan en samenvattend mijn afwijkende analyse t.o.v. het hierbovenstaande:
Het verschil tussen mijn visie en – bijvoorbeeld – het hierboven staande =
Het school-systeem en de gemiste kijk op de crux van echte communicatie ! Dat is hetgeen ontbreekt in het onderzoek en cruciaal is in een werkelijk inhoudelijke analyse van leren ed.
Dit systeem is dermate disfunctioneel dat elk onderzoek wat zich binnen die kaders afspeelt vanuit mijn perspectief een druppel op een gloeiende plaat is. Het gaat uit van axioma’s die ver weg staan van de essentie van natuurlijk lerend vermogen dat allereerst zou moeten worden aangeleerd: waarneming delen als basis voor communicatie (ik mis dit aspect overal in elke analyse en in elke beschouwing en in elk onderzoek)
Ik ga er niet over liegen, noch de waarheid zoals ik deze zie verzachten. Dat heb ik genoeg gedaan – als ik naar mijzelf terug kijk – in mijn leven.
De werkelijkheid is dat de vorm van onderwijs, de lineaire en gefragmenteerde manier van onderwijs, de beperktheid van het aangebodene van onderwijs, de kwaliteit van de ‘kennis’ binnen onderwijs en de verbale manier van aanbieden van onderwijs, dermate achterhaald en ronduit schadelijk is voor de potentie van het jonge autonome authentieke individu, dat elk onderzoek om onderscheidende kwaliteiten vast te stellen in huidige modellen van onderwijs, mij als volkomen – met alle respect – bespottelijk overkomen.
En nogmaals; dit is een visie die gebaseerd is op 30 jaar ervaring en op basis van het visusaliseren van een ideaal-situatie, zoals ik deze voor mij zie.
Dat staat buiten de analyse zoals deze in bovenstaande is beschreven, maar omdat deze analyse zo – in mijn ogen – nutteloos is om tot werkelijke veranderingen te kunnen komen leek het mij nuttig en verstandig om even in te grijpen
Ik hoop dat ik daar voor nu in ben geslaagd en hoop dat niemand zich hierdoor gepikeerd voelt; want daar heb ik in mijn leven zo langzamerhand een broertje dood aan gekregen. Ik deel mijn waarneming in de hoop dat er mensen zijn die begrijpen dat we echte grote kansen missen in een tijd dat er grote uitdagingen voor ons aangezicht zijn opgedoemd !
En hoe leuk het ook is om onderzoekjes te doen vanuit de paradigma’s zoals ze nu zijn; als er nooit eens out-of-the-box door echte ervaringsdeskundigen wordt gekeken en enkel naar dergelijke onderzoeken wordt geluisterd dan schiet het echt geen enkele reet op !
En dat beste onderzoeker; dat zijn toch echt de keiharde feiten in een wereld die niet meer zit te wachten op een stelletje treurige kleuters die uit -weet-ik-veel welke onderwijs-stroom afkomstig zijn en na 12 jaar geen drol van een scheet kunnen onderscheiden omdat ze uit een maalstroom van hetzelfde paradigma afkomstig zijn.
Breek mij de bek niet open over deze waanzin ! Het is een volstrekt kansloze toestand in onderwijzend nederland op dit moment en, vanuit mijn perspectief een meer dan feitelijke constatering !
En, hier laat ik het bij want ik begin al bijna te huilen om het feit dat ik voor deze waarneming uberhaupt nog zou moeten gaan pleiten
Yge Visser (in liefde en oprechtheid gedeeld)
Yge visser,
Ik heb je 2e commentaar gelezen, mocht het een troost voor je zijn: Er zijn ook nog mensen zoals mijn vrouw en ik die hun kind buiten school om nog thuis onderwijzen. Vanaf dag 1 dat mijn zoontje bestaat krijgt hij al lessen van ons. Vanzelfsprekend weet ik dat een baby bijna niks langer dan 5 minuten kan onthouden, we waren dus ook erg voorzichtig met Overload. Onze zoon is pas 4 en het is nu al duidelijk dat hij al ver voor ligt op de bestaande leersystemen. Hij is gek op leren dus wij forceren niets. Ik spreek dus als ervaringsdeskundige en ik kan het met je commentaren wel eens zijn.
Hoi Barry,
Ik ben blij en gerust gesteld door je reactie. Ons gezonde verstand mag ons niet worden ontnomen door de machine die maar doordenkt en doortrekt aan de menselijk autonome natuur en rapporten uitpoept zoals hierboven. Als er iets is wat ons leven dient te verschonen zijn het wel de ‘onderzoekers’ die in dezelfde tunnels dezelfde tunnel-conclusies door-trekken en de tunnel enkel dieper en langer maken.
Met ervaring van binnenuit en met het besef van buitaf kun je twee posities met elkaar verenigen (zoals de schaker als speler tijdens het spel die zijn positie als deelnemer verenigt met de onafhankelijke positie boven het bord; de wp3-positie). Dat besef zou ieder mens structureel aan bord dienen te hebben om nooit – ik herhaal – nooit meer als een onbewuste slaaf in een systeem het gehele plaatje ontnomen te worden.
Bovenstaand onderzoek is – vanuit mijn perceptie – in feite te zien als marketing voor de onderwijs-industrie (het trekt je orientatie weg van andere mogelijkheden, het bevestigt onderwijs zoals het is; het heeft niets met objectief kijken te maken; het kijkt vanuit de koker van het onderwijs hetgeen mogelijkerwijze de hoofddoelstelling is van dit onderzoek ?)
Kortom beste onderzoeker; was dat de werkelijke reden van uw onderzoek ? En daarom als check-vraag aan u:
Bent u toevallig gesubsidieerd/gefinancieerd voor dit onderzoek door de overheid ? Ik zie uw heldere antwoord met grote belangstelling tegemoet !
Met hoogachting vanuit de waarnemingspositie 3
http://www.ygevisser.nl
Prima dat ouders hun kind naar een Vrije school sturen. Maar dan moeten ze daarna niet gaan zeuren wanneer hun kind bepaalde vervolgopleidingen niet kan doen, of (nog erger) eisen dat de vervolgopleiding het niveau naar beneden bijstelt.
Barry;
Je zoon is 4, dus zijn schooltijd begint net.
J.T.
Ja dat klopt, hij zit net op de basis, daar waar het begint dus. Voordat wij onze zoon op de basis neerzetten hadden we ook eens goed nagedacht wat we wilden voor hem, meteen de basisschool legt al zoals het zegt de basis voor de rest en eigenlijk is er helemaal geen enkele basis (volgens mijn mening, mijn vrouw denkt er anders over) goed genoeg dus zijn we ook al vroeg begonnen met het leggen van een eigen basis voor hem.
Yge, je slaat de spijker op de kop.
Het is mijns inziens nog erger. De natuurlijke manier van leren zoals die jij beschrijft wordt in het huidige onderwijs juist afgeleerd en vervangen door een voorgekookt paradigma.
Het is een mentale conditionerings-rit die mensen in een zeer beperkte box duwt en leert kijken op een manier die – en hier zit de essentie van het probleem en ook de uitgang tegelijkertijd – een lineaire tijds-interpretatie oplevert !
Waarneming delen sluit aan op de huidige stelling en maakt T=0 toegankelijk in gevoel van aanwezigheid !
Schaken kan ons iets leren hoe communicatie werkt en hoe we met elkaar op een gezonde en natuurlijke manier kunnen praten (de verbale interactie). En als toevoeging op het laatste:
NOEM DE VERBALE INTERACTIE NOOIT MEER VERBAAL COMMUNICEREN (DAN BEN JE KNETTERGEK GEMAAKT)
Met hoogachting, Grootmeester (in ruste) Yge Visser
Heeft een ieder die hier reageert uberhaubt wel ervaring met de Vrije school, danwel kinderen op dit onderwijs ziten.
De mijne namelijk wel ! En dan een opmerking dat je als ouder niet mag klagen als ze niet meekomen op het voortgezet onderwijs. Ga je na laten kijken
Oh ja… en een spelfout mag anno 2011
Dennis, natuurlijk mag je spelfouten maken, de serieuzere commentaargevers en lezers vallen hier niet over
Als ik al mijn eigen spelfouten moest gaan verbeteren had ik een dagtaak 
Even los van de discussie boven, ik ben van mening dat er heel weinig kennis is op de Vrije school van bepaalde beperkingen en hoe daarmee om te gaan. Mijn dochter en een vriendinnetje zijn beiden van school gehaald, omdat ze in het autistisch spectrum zitten en taal anders oppakken. Mijn dochter werd steeds maar gezien als erg verlegen terwijl zij bepaalde sociale codes gewoon lastig vindt. Ze kon dan ook zeggen: Maar ik ben helemaal niet verlegen! Ook werden alleen haar cito toetsen becijferd, maar die toetsen zijn vaak juist lastig voor ass-kinderen omdat ze soms per vraag in hun hoofd op zoek moeten gaan naar een andere strategie. De methodengebonden toetsen waren redelijk, maar een conclusie wilde de juf, ondanks mijn aandringen, niet trekken. De juf wilde eerst een rugzakje en hulp van een professional voordat ze iets wilde veranderen. Echter had ze geen idee hoe ze een behandeingsplan moest schrijven, toen heb ik haar heel snel van school gehaald. Het gaat heel goed op haar nieuwe school. Haar nieuwe juf heeft de kennis, is open en niet betuttelend en ziey haar juist als vol aan doordat ze kennis heeft van ass. Mijn dochter kan nu weer elke dag naar school zonder overvoerd te raken van al die verhalen rond bijv. simpele tafels en het lukt haar nu wel om te automatiseren , leest eindelijk boeken, heeft plezier in leren en houdt ruimte voor het sociale aspect, waardoor ze als persoon ook een grote ontwikkeling doormaakt en zich veel sterker voelt. Mijn zorg is dat er veel kinderen juist op de Vrije school zitten met ass of adhd en dat deze kinderen onder het mom van liefde en door niet te willen ‘etiketteren’ veel kennis mislopen, omdat het op een voor hun te ingewikkelde manier wordt aangeboden. Ik vraag me af of dit in de opleiding tot vrije school leraar uberhaupt aan bod komt. De Vrije school is, vind ik persoonlijk, prima voor de gemiddelde leerling. Maar als je kind verstrikt raakt in de taal, haal hem er dan aub vanaf.