Een paar jaar eerder dan we in 2023 hadden verwacht, zien we begin 2026 de eerste tekenen dat de technologische singulariteit aan het plaatsvinden is. Reden voor mij persoonlijk om weer te gaan schrijven. Aan de ene kant is het mooi om onze voorspellingen uit te zien komen. Aan de andere kant betekent de technologische singulariteit een reeks van ongekende uitdagingen.

Wat is de technologische singulariteit precies?

De term technologische singulariteit is bedacht door schrijver van ‘harde’ sciencefiction en natuurkundige Vernor Vinge. Een singulariteit is in de wis- en natuurkunde een punt waarop de geldende regels niet meer op gaan. Vinge bedacht de term om het punt aan te duiden waarop kunstmatige intelligentie zelfs de slimste mens overtreft op intellectueel terrein.

De versnelde komst van de technologische singulariteit

Op basis van de toenemende rekencapaciteit van computers met een verdubbeling elke twee tot drie jaar, de welbekende Wet van Moore, voorzagen mensen als Vinge en Ray Kurzweil dat op een gegeven moment computers sneller en dieper kunnen denken dan wij.

We zijn dit punt dicht genaderd en het zal dit jaar overschreden worden. Dit is enkele jaren eerder dan anderen en ik persoonlijk verwacht hadden. Dit heeft alles te maken met de onverwachte doorbraak in neurale netwerken, die via het pionierswerk van Geoffrey Hinton en de toenmalige non-for-profit OpenAI bereikt is. Large language models, LLM’s, bleven onverwacht succesvol in het emuleren van menselijk denken en het oplossen van problemen die in taal uit te drukken zijn. (Hinton nam in 2023 ontslag bij Google om voor de gevolgen van de komst van superintelligentie te waarschuwen.)

Maar vooral van belang is , hoe goed LLM’s er in zijn om zichzelf te verbeteren, met andere woorden: om zichzelf te herschrijven tot slimmere AI’s. Hier zijn de afgelopen drie jaar zeer sterke vorderingen in gemaakt. AI-firma’s als Anthropic en OpenAI laten nu hun Ai zichzelf verbeteren en houden hier alleen toezicht op. Dit is een zeer belangrijk buigingspunt. Vanaf nu is AI niet meer afhankelijk van menselijke input om in capaciteit te groeien.

Dario Amodei — “We are near the end of the exponential”

Massale werkloosheid

Gevoelens zoals wij die kennen, hebben AI’s niet. Ze beschikken immers niet over een limbisch systeem of amygdala, zoals wij, of een machine-equivalent daarvan. Maar de operationeel managers van een bedrijf interesseert die gevoelens van werknemers niet zoveel. Ze willen dat hun taken zo goed en goedkoop mogelijk vervuld worden. En dat kan AI.

Moderne modellen kunnen nu wel niet alleen taken, maar zelfs complete functies zoals callcentermedewerker overnemen. Weliswaar met de nodige kinderziektes, maar dit is ruis op de tijdlijn. Steeds minder beroepen hebben taken die alleen door een mens van vlees en bloed kunnen worden verricht. Professioneel vertaler? Geen droog brood meer in te verdienen. [4] Entry level jobs bij consultancy firma’s? Hun klanten zijn niet geïnteresseerd in de diensten die deze werknemers kunnen leveren, want AI doet het beter en goedkoper.

De technologische singulariteit als Aladdins wonderlamp?

Maar dit is slechts een kant van de medaille. Zoals ons klassieke stokpaardje: het verschil tussen rijk en arm, is niet het aantal atomen, maar de ordening van deze atomen. Alles om ons heen, ook wijzelf, bestaan uit iets meer dan negentig soorten atomen. Met AI scheppen we meer mogelijkheden dan ooit tevoren om deze atomen te verzamelen en te recombineren tot een hartenwens van een ieder.

Een jacht om de wereld mee over te zeilen? Een grote diamant? Een huisrobot die alle vervelende klusjes opknapt? Nanorobots die je lichaam gezond houden en ziekteverwekkers opruimen of bijvoorbeeld je aderen reinigen? Het kan straks allemaal. Een kwestie van herordening van eindeloos herbruikbare, onslijtbare atomen. Armoede zoals wij die nu kennen is binnenkort daarmee verleden tijd.

Er komt veel oppervlakte beschikbaar als landbouw en veeteelt verdwijnen en worden vervangen door nanofabrieken of bioreactoren. Oppervlakte voor veel natuur, of voor een fraaie villa. In dichtbevolkte landen als België en Nederland is dat een uitkomst. Zeker, als hier de bevolkingsdruk afneemt omdat veel mensen zullen willen verhuizen naar een plek met meer ruimte en een beter klimaat.

Dit vereist alleen wel politieke wil. Het kapitalisme wil niet delen, maar kapitaal concentreren. In een post-schaarste maatschappij is er geen droog brood meer te verdienen. Het kapitalisme als zodanig zal daarmee verdwijnen. Kapitalisten zijn daar vanzelfsprekend niet blij mee. Ze kunnen het scenario voorkomen door een dictatuur in te voeren en dan net als in de roman 1984 van George Orwell, deze continu oorlog te laten voeren tegen andere dictaturen. Oorlogen vernietigen rijkdom en creëren vraag.

Bronnen

1. V. Vinge (1993), The coming of the technologiocal singularity, SDSU
2. Kurzweil, R. (2005). The Singularity Is Near: When Humans Transcend Biology. Viking Penguin. (inhoud vindbaar via Google, samenvatting via je favoriete GPT, bijvoorbeeld Grok)
3. OpenAI Blog (2015) – Introducing OpenAI
4. Laurence (66) verdiende jarenlang zijn geld als vertaler, tot de opkomst van AI: ‘Voordat ik het wist kreeg ik helemaal geen opdrachten meer’, DPG, 2026