Communiceren in een gelaagde maatschappij

Share Button

N.b. Dit artikel is geschreven voor de zomer van 2010.

Later neem ik twee katten.
De ene noem ik Albert, de andere Bert.
Als mensen dan vragen: “Waarom heet die ene Albert?”
Dan zeg ik: “die andere heette al Bert”.

Taal is ambigu. In de schrijftaal en in grotere mate ook in de spreektaal, kunnen hierdoor foutjes ontstaan. Soms leidt dat, zoals in bovenstaand voorbeeld, tot grappige situaties. Maar er kan ook  misbruik van gemaakt worden. Dat kan niet alleen, dat gebeurt ook.

Bij het communiceren wordt er een bericht met een bepaalde bedoeling van een zender naar een ontvanger verzonden. Deze bedoeling is niet altijd expliciet in het bericht terug te vinden, maar bevindt zich vaak in een ‘diepere laag’. Van de ontvanger wordt verwacht dat hij slim genoeg is om in deze diepere laag te zoeken, zodat zijn perceptie van het bericht overeenkomt met de bedoeling van de zender. Dat perceptie en bedoeling lang niet altijd overeen komt, blijkt wel uit het feit dat de in dictione drogredeneringen hier met name op zijn gebaseerd. Toen in 1985 een verslaggever aan Willem Holleeder vroeg: “Heb je er spijt van?” greep advocaat Max Moszkowicz in: “Deze vraag beantwoordt de cliënt niet, daarmee zou hij impliciet schuld erkennen.” [i]
Niet alleen bij directe communicatie komt deze gelaagdheid voor, maar overal in de maatschappij bestaan er ‘diepere lagen’ (denk bijvoorbeeld aan advertenties). Communicatie is nou eenmaal onlosmakelijk verbonden met manipulatie; er bestaat geen communicatie zonder manipulatie en vice versa. In zekere zin gaan deze twee woorden over hetzelfde fenomeen, maar vanuit een andere invalshoek bekeken. Door met deze verbondenheid rekening te houden in je communicatie, is het mogelijk om hier handig gebruik van te maken als je wilt aanzetten tot handelen.

Voormalig president Bush was erg goed in communiceren.

Voormalig president Bush was erg goed in communiceren.

Doordat manipulatie inherent is aan communicatie, heeft communiceren invloed op de emoties van een ander. Reclamebureaus maken hier dankbaar gebruik van. In de farmaceutische wereld komt het meer dan eens voor dat er medicijnen worden ontwikkeld voor nonsens kwaaltjes, maar die toch goed verkopen omdat de omschrijving van symptomen in de reclames voor vrijwel iedereen opgaan. [ii]
Angst is misschien wel de makkelijkste emotie om te beïnvloeden. Een duidelijk voorbeeld deed zich enkele jaren geleden voor in de Verenigde Staten. De zogenaamde ‘estate tax’, een belasting op grote erfenissen, werd daar de nek om gedraaid als gevolg van een geweldige manipulatietruc. Want hoewel slechts twee procent van de bevolking baat had bij de afschaffing, hebben de politici die voor de afschaffing waren, het volk toch zo ver weten te krijgen dat men tegen de belasting – en feitelijk in eigen nadeel – stemden. Dit lukte de politici grotendeels door simpelweg de terminologie aan te passen. In plaats van ‘estate tax’ zijn zij het consequent ‘death tax’ gaan noemen; iets wat ons herinnert aan de dood. En we worden niet graag geassocieerd met onze angsten, dus daar kúnnen we toch niet voor zijn? [iii]
De Nederlandse overheid zou er goed aan doen om een voorbeeld te nemen aan deze Amerikaanse politici. De moraliteit van het Nederlandse volk aanpassen door oppervlakkig te communiceren wat wel en niet gewenst is, werkt niet [iv]. Veel beter zou men door middel van het rekening houden met de communicatie/manipulatie-dualiteit emoties als angst kunnen gebruiken voor het aanzetten tot handelen. Zodoende zal bijvoorbeeld het probleem rondom de lage aantal donorregistraties allicht opgelost kunnen worden.

Hij die bedreven is in het juist toepassen van communicatie, zal veel doelen kunnen verwezenlijken. Hopelijk blijkt aankomende zomer dat onze bondscoach daar ook bedreven in is. Ik zou hem graag aan de hand van een voorbeeld het belang van goede communicatie willen illustreren, want dat kán haast niet fout gaan. Hij heet immers al Bert…

/edit: Inmiddels weten we allemaal hoe dit is afgelopen. Van Marwijk is in ieder geval ver gekomen, en misschien wel mede door zijn kunde goed te communiceren in het openbaar. 26 Januari a.s. krijgt hij dan ook de Machiavelliprijs overhandigd voor zijn ‘uitzonderlijke communicatieve kwaliteiten’ [v].

[i] http://nl.wikipedia.org/wiki/Drogreden#Meervoudige_vraag
[ii] Lezing ‘Encyclopedie van de angst – over regulering van angst’ – Prof. Dr. Huub Schellekens
[iii] Boek ‘Ik krijg altijd gelijk’ – Lars Duursma e.a.
[iv] Lezing ‘Filosofie van de 20ste eeuw – Jürgen Habermas en Paul Ricoeur’ – Prof. Harry Kunneman
[v] http://sport.nieuws.nl/624593/van_marwijk_wint_prijs_voor_goede_communicatie

Share Button

Niek

Houdt zijn eigen blog bij op DenkOpener. Aanwezig op sociale media, zie: LinkedIn, Twitter, Facebook.

Dit vind je misschien ook interessant:

8 reacties

  1. Alfa schreef:

    Zo kun je een creme bestaande uit water en bindmiddel, H2X vocht inbrengende zalf noemen, met hydraterende werking tegen uitdroging. Wat dacht u van de H2O mop, met microvezelstructuur? Mensen geloven daar in en kopen zo’n produkt. Het is niet verboden omdat ieder woord in de beschrijving klopt, maar toch wordt je belazerd op een slimme manier. Voorbeelden te over, heel erg leuk om te lezen.

  2. Barry schreef:

    Veel beter zou men door middel van het rekening houden met de communicatie/manipulatie-dualiteit emoties als angst kunnen gebruiken voor het aanzetten tot handelen…???

    Volgens mij is dit het motto van deurwaarders die allerlei onrechtmatige en onwettige middelen gebruiken om mensen tot betalen te doen overgaan.

    • Niek schreef:

      Haha ja dat is een vrij ‘gevaarlijke’ uitspraak van mij, omdat manipulatie ook makkelijk op de verkeerde manier gebruikt kan worden. Ik bedoel het eigenlijk wat subtieler, misschien had ik beter “emoties als angst” kunnen vervangen door “allerlei emoties”.

      • Barry schreef:

        Niek,

        Zo gevaarlijk was je uitspraak niet want er zit wel een kern van waarheid in.

        het is veel “gevaarlijker“ dat ik niet overal een smiley bijzet als ik een grapje maak. Ik vergeet nog wel eens dat ik met mensen te maken heb ipv met pixels.

        Vanaf onze geboorte beginnen we al met het manipuleren van onze omgeving, we schreeuwen omdat we honger hebben en als we eenmaal kunnen praten beginnen we tegen onze vriendjes en vriendinnetjes te schreeuwen om te laten zien wie er de baas is in bepaalde situaties (om hun tot handelen te doen overgaan) totdat we er een blauw oog aan overhouden. Iedereen manipuleerd iedereen vanaf het begin tot het eind van je leven.

  3. Julie schreef:

    Het is eigenlijk onnodig op deze manier te communiceren. Voor motivatie van gedrag werkt een beloning, inspraak en sociale erkenning bijvoorbeeld. Voor ongewenst gedrag kun je in de communicatie het zgn. disciplinegesprek toepassen,
    met de “juridische methode”, bij bijv. zware overtredingen. De Hubermann-methode past steeds zwaardere consequenties toe.
    De Human Relations-methode wordt gebruikt bij lichte overtredingen.

  4. Communicatie heeft altijd een tweede en zelfs soms een derde boodschap. De “verborgen” boodschap is vaak het belangrijkste onderdeel van de communicatie.

  5. Elrandy schreef:

    Spreken is zilver schrijven is fout! Of zo iets… ;)

Geef een reactie

Advertisment ad adsense adlogger