Papaya's in een oerwoud van eetbare planten.
Introductie
Queensland, Australië. Midden in een tropische vruchtenjungle kijk ik verwonderd om me heen: 17 soorten bananen, 3 soorten passievruchten, sinaasappelen, mango`s, sterfruit, lychee`s grapefruits, mandarijnen, jackfruit, Japanse kersen, eetbare bamboe, ananas, etc. Ik sta in één grote eetbare jungle. Naast mijn verwondering zijn er ook veel dieren die van dezelfde jungle genieten. Possums op jacht naar bananen, bush-turkeys die de gevallen passievruchten opeten en vlinders zo groot als mijn hand, die langs vliegen. Het is vreemd om te horen dat deze oase 10 jaar geleden nog grasland was. Het strakke kort gemaaide gazon van de buren laat precies zien hoe dit tropische fruitwoud er vroeger uit moet hebben gezien. De eigenaars leggen me uit dat ze het stuk land opgebouwd hebben met behulp van Permacultuur. “Permacultuur…??”, vraag ik.
Wat is Permacultuur?
Permacultuur is een afkorting van permanente agricultuur en permanente cultuur. Het is in de jaren 70 ontwikkeld aan de universiteit van Tasmanië, Australië door Bill Mollison en David Holmgren. De bedenkers hebben permacultuur ontwikkeld om oplossingen te vinden voor een groot aantal problemen die een monocultuur landbouw met zich meebrengt.
Het grootste probleem van de huidige landbouw is het enorme verbruik van fossiele brandstoffen als olie en aardgas. Voor elke calorie output aan voedsel die er geproduceerd wordt zijn er 10 tot 100 caloriën aan fossiele brandstof aan input nodig. Met het schaarser en daarmee duurder worden van fossiele brandstoffen is dit landbouwsysteem daarom op de lange termijn niet houdbaar.
Maar er zijn meer problemen. Monocultuursystemen zijn uitermate gevoelig voor ziektes door het grote gebrek aan natuurlijke diversiteit in het systeem. Dit probleem heeft zich in Nederland zowel in gewassen als in de veestapels de afgelopen jaren vaak laten zien met preventieve massavernietinging van miljoenen kippen, varkens, geiten en koeien tot gevolg. In Australië namen daarnaast verwoestijning en bodemerosie schrikbarende vormen aan. En als laatste zijn problemen, zoals kunstmest dat het grondwater vervuilt en het gebruik van te veel bestrijdingsmiddelen met bijensterfte tot gevolg wereldwijd een groot probleem.
Permacultuur heeft voor deze problemen oplossingen gevonden door de ecologische wetten, die opgaan voor een natuurlijk ecosysteem te bestuderen. Aan de hand van deze principes wordt een systeem ontworpen wat functies heeft voor de mens, bijv. voedselvoorziening, met de veerkracht van een natuurlijk ecosysteem. Hierin verschilt permacultuur dan ook van biologische landbouw. Permacultuur is een ontwerpsysteem. Je ontwerpt de natuur letterlijk om de mens heen en beschouwt de mens als onderdeel van het gehele ecosysteem.
Hoe werkt het?
Een permacultuursysteem wordt gemaakt door te kijken naar de drie ecologische hoofdfactoren: zon, water en wind, en hoe deze in het systeem kunnen worden geïntegreerd met inachtneming van bodemstructuur en -reliëf. In Nederland is het belangrijk om het permacultuurontwerp zo te maken dat er veel zon wordt ingevangen en dat sterke winden worden omgeleid. In droge landen worden de ontwerpen vooral gemaakt voor optimaal wateropvang en -behoud. In Jordanië vlakbij de dode zee zijn ze bezig een stuk woestijn te vergroenen met behulp van een goed ontworpen permacultuursysteem en met succes. Dit kan bekeken worden in de korte film “Greening the Desert”, zie hieronder.
Een uitgebreide uitleg over de ecologische principes waarop permacultuur gebaseerd is, is te vinden op de website www.permacultuurnederland.org waar een gratis downloadbare cursus geïnteresseerden bekend maakt met de belangrijkste ontwerpprincipes van permacultuur. Van deze website komen ook de volgende voorbeelden:
De zonnecirkel. Zo wordt zo effectief mogelijk gebruik gemaakt van de zon.
De Zonnecirkel
Op dit bovenaanzicht staan een aantal bomen met eromheen struiken in een halve cirkel gericht op het zuiden. Hierdoor concurreren de bomen zo weinig mogelijk met elkaar om het licht. Daarnaast wordt de noordenwind om het systeem heen geleid waardoor de warmte opgevangen wordt op de plaats waar het water is. Het water wordt hierdoor sneller warm en kan goed dienst doen als een zwemplaats voor mensen. Door slim te ontwerpen levert dit permacultuursysteem winst op voor de planten die erin staan en voor de mensen die er gebruik van maken.
Mulchen
Een ander typisch permacultuurbegrip is mulchen. Mulchen is het bedekken van de zwarte grond met organisch materiaal. Doordat de grond bedekt wordt met organisch materiaal zoals bladeren, stro, dode plantenresten, zaagsel, etc. kan er geen licht bij de grond komen waardoor onkruid minder snel ontspruit en minder snel groeit. Daarnaast houdt het dode organische materiaal goed vocht vast waardoor de bodem minder snel uitdroogt als de zon fel schijnt. In de winter beschermt deze laag de wortels tegen vorstschade. Als laatste beginnen micro-organismen het dode organische materiaal te verteren en wordt dit afval omgezet in voedingstoffen voor de plant waar het omheen ligt. Mulchen heeft dus vele voordelen en het scheelt ook nog eens veel schoffelwerk.
Oude, lokale en nieuwe kennis
Permacultuur is een nieuwe term maar is een ontwerpsysteem wat zowel oude als lokale kennis integreert in het ontwerp. De Romeinen plantten in de gebieden die ze net veroverd hadden hazelnootstruiken, tamme kastanjes, fruitbomen, etc.. Zo richten ze nieuw veroverde gebieden in voor het voortbestaan op de lange termijn.
Een andere interessante techniek werd al gebruikt door de Azteken en is erop gericht planten die positieve effecten op elkaar hebben bij elkaar te zetten. Eerst worden er maïszaden geplant, als deze rond de 30 cm hoog zijn worden er bonen bij gezet, bonen hebben bacteriën in de wortels zitten die stikstof, een belangrijke meststof, uit de lucht binden. Deze stikstof bemest de maïs, de bonen gebruiken de maïs als klimstok. Als laatste worden er pompoenen tussen gezet, deze kruipen over de grond en met hun grote bladeren zorgen ze ervoor dat weinig licht op de grond komt zodat onkruid niet goed kan groeien. Zo helpen al deze planten elkaar in de groei.
Ook nieuwe kennis wordt nuttig in permacultuursystemen geïntegreerd. Druiven, kiwi`s of andere klimplanten kunnen goed bij een serre worden geplaatst. In de zomer hebben ze veel bladeren die voorkomen dat er te veel zon naar binnen schijnt en daarmee dat het te warm wordt. In de winter hebben deze planten hun bladeren verloren en kan de zon prima de serre verwarmen. Zo neem je plantengroei mee in het systeem en is het huis letterlijk onderdeel van het ecosysteem.
Permacultuur maakt ook zeker gebruik van nieuwe technieken die duurzame oplossingen bieden. Zonnepanelen, efficiënte wateropvang en –distributiesystemen zijn hier goede voorbeelden van. Permacultuur beperkt zich niet alleen tot het verbouwen van voedsel maar heeft ook takken in de bouw van huizen, wijkontwikkeling, sociale interactie etc. Het staat immers voor permanente agricultuur en permanente cultuur.
Successen
In Australië is permacultuur al een tijd een ingeburgerd begrip, in Amerika en Engeland is het ook goed bekend. In niet Engelstalige landen is permacultuur langzaam maar zeker aan het doordringen. Mede omdat het door de wetenschappelijke wereld samen met agroforestry wordt gezien als een reële oplossing voor het milieuvraagstuk waar de mensheid komende jaren telkens dieper en dieper in zal worden gedrukt. Duurzame oplossingen zijn niet langer een keuze maar noodzakelijk aan het worden voor het voortbestaan.
In het landschap verwerkte huizen vormen een onlosmakelijk onderdeel van ecologische landbouw.
In Nederland zijn een aantal zeer interessante voorbeeldprojecten te vinden. Het eerste project ligt vlakbij het station van Culemborg, is 24 hectare groot, en biedt plaats aan 250 duurzaam gebouwde woningen; het project genaamd Eva Lanxmeer maakt onder andere gebruik van de kennis uit permacultuur. Het is in volle ontwikkeling en zeer de moeite van het bekijken waard.
Een ander mooi project gebaseerd op permacultuur is de Bikkershof in Utrecht. Dit project is in 1979 opgestart nadat twee oude garagebedrijven vertrokken en de buurt de handen ineen sloeg.
Inmiddels is dit een prachtig groengebied waar de bewoners elkaar vaak tegenkomen in het gezamenlijke groen. Het is een gezellig dorp in het midden van de stad.
Afsluiting.
Aha.. dus dat is permacultuur. Na de heldere uitleg van Rene en Lorraine van Raders over permacultuur krijg ik nog iets heel anders te horen. Rene was -voordat hij zich bezig hield met permacultuur- hoofdmanager van de grootste Mc Donald’s in Nieuw Zeeland, in Oakland. Lorraine was secretaresse. De switch van levenstijl hebben ze gemaakt nadat ze vijf jaar met zijn tweeën per fiets door de wereld hadden gereisd. Toen ze in Australië aankwamen bleek Lorraine zwanger te zijn en hebben ze zich hier op de Atherthon Tablelands in Queensland gesetteld. Beide hebben nu een parttime baan bij de locale brandweer, zetten zich in voor veel groenontwikkelingsprojecten in hun buurt en hebben twee vrolijke zoontjes. Het is grappig te bedenken dat mensen die zo`n andere levensstijl hadden een totaal nieuwe keuze hebben gemaakt en zich nu bezighouden met zaken waar ze echt om geven en plezier aan beleven.. “Ja”, zegt Rene: “Hoe we ecosystemen moesten afbreken wisten we al aardig, maar met behulp van permacultuur weten we nu hoe we ze weer op kunnen bouwen en dat is erg positief.”
Een gratis downloadbare cursus die de basisprincipes van permacultuur uitlegt en een database met rond de 400 eetbare planten en paddenstoelen die in Nederland groeien zijn te vinden op www.permacultuurnederland.org
Douwe Beerda
E: info@permacultuurnederland.org
Bronvermelding:
Literatuur bronnen:
Titel: Introduction to Permaculture
Auteurs: Bill Mollison & Reny Mia Slay
ISBN: 0-908228-08-2
Titel: Earth User’s Guide to Permaculture
Auteur: Rosemary Morrow
ISBN: 0-86417-514-0
Titel: The Earth Care Manual
Auteur: Patrick Whitefield
ISBN: 1-85623-021-X
Hazelnoten groeien aan bomen, en het leuke is dat het ook eekhoorntjes aantrekt en andere dieren, bij zoveel soorten gewassen, fruit en groentes. Ik vind het dan jammer als ze konijntjes gaan afschieten.
Die kunnen ze dan door kinderen laten verzorgen?
Konijnen en hazen kunnen behoorlijk veel schade aanrichten in je veld met boerenkool dus op zich kan ik me wel voorstellen dat boeren daar wat aan willen doen. maar idd.. is daar dan geen diervriendelijker methode voor kan je je afvragen.
Het strooien van mest, afkomstig van fretten,bunzingen of nertsen, tussen de planten door zal er voor zorgen dat konijnen er zich niet meer laten zien omdat deze dieren vijanden zijn van konijnen.
bij het ruiken van de mest gaan bij de konijnen alle alarmbellen rinkelen.
Heel effectief en diervriendelijk.
Konijnen kun je ook prima eten net als een eventueel overschot aan eekhoorns trouwens. Permacultuur bouwt een ecosysteem om mensen heen waar ook veel dieren zich in thuis voelen. Er is niets mis mee als je een deel van de dieren die er ook van leven zelf gebruikt. Zeker niet als ze in staat zijn zich goed te handhaven en voort te planten in je systeem. Wat zielig is of niet is natuurlijk een persoonlijke vraag maar vanuit natuurlijk oogpunt is er niets mis mee zo nu en dan ook stukjes vlees uit je permacultuursysteem te oogsten. Voorkomt ook eventuele overlast.
Douwe Beerda,
Ik ben het helemaal met je eens, en als je voorzichtig bent met villen kan je 1 keer per jaar ook nog eens een lekkere warme bontdeken ervan laten maken of zo.
Is een vos ook niet een diervriendelijke oplossing?
(voor de vos..) Vossen zijn schuw, dus zijn hier nuttig en niet bedreigend, en er zal een natuurlijk evenwicht ontstaan. Ik ben bang dat fretten en nertsen houden (waar dan ook) niet alleen maar is om de mest, en kinderen willen geen konijnen eten, (ik ook niet).
Julie,
Een vos is zeker diervriendelijk…en zeker niet mensvriendelijk, een konijn met myxomatose zal je niet snel aanvallen, een vos met hondsdolheid kan je je leven kosten.
Barry,
daar kun je je voor inenten. Rabiës wordt vooral overgedragen door vleermuizen maar zijn een beschermde diersoort in Nederland.
Het fossiele brandstof verhaal van olie is voor mij niet kloppend. Het is een marketingverhaal om prijzen op te drijven / schaarste te creëren.
In 1892 zorgde Rockefeller ervoor dat olie “fossiel” werd.
http://www.youtube.com/watch?v=bJdNqYeVwX4
Ik vind het een interessant verhaal. Echter de realiteit zoals die nu ligt is dat olie wel gecentraliseerd in handen van een machtige elite is en dat volgens mij niet zo snel gaat veranderen. Ook al is het verhaal waar dat het niet schaars zou zijn, ze zijn wel in staat de prijs te verhogen en ervoor te zorgen dat voedselprijzen wereldwijd stijgen.
Volgens mij wil je als je een duurzaam landbouwsysteem wilt bouwen je niet afhankelijk zijn van dat soort middelen en of groepen die dat onder controle hebben. Hoe onafhankelijker je kunt zijn hoe beter volgens permacultuurprincipes
Een goed permacultuursysteem bestaat overigens uit vooral ook fruit en notenbomen en struiken. Het onderscheid 7 lagen planten en probeert al deze lagen in het systeem op te nemen. Een konijn eet maximaal aan 3,4 van deze 7 lagen. Verder probeer je heel bewust diversiteit te stimuleren in gewassen waardoor het eigenlijk moeilijk wordt voor welk organisme dan ook om een echt plaagorganisme te worden. Als je een bostuin achtige permacultuur krijgt verdwijnt je konijnenplaag wellicht vanzelf. Daarbij heb ik wel eens gehoord dat menselijke urine konijnen ook weghoudt. Er is trouwens ook een forum en een googlegroep voor permacultuur waar je dit soort vragen kunt stellen aan een grote groep mensen (momenteel rond de 300) met een actieve interesse in permacultuur. Op de site die al in het artikel wordt genoemd staat dit wel en kun je eventueel lid worden.
Overigens is je culurele barrieres aanpassen in de permacultuur ook een nuttige manier om je resources te vergroten. Het klinkt mij wat vreemd in de oren dat het doden van een konijn door een jager zielig is maar als een vos een konijn verscheurd is dat niet een probleem? Het konijn is even dood aan het einde en ik vraag me af bij welke dood het konijn het meeste lijdt. Permacultuur ziet mensen juist als een onderdeel van het ecosysteem en niet als een element wat erboven of onder staat. Wellicht kun je een buurman of iemand in het dorp vragen die eventueel wel graag konijnen eet. Mensen kunnen iig net zulke natuurlijke vijanden van konijnen zijn als vossen.
Wij zijn alleseters, vossen zijn vleeseters. Wat wij doen is territorium afbakenen; de konijnen mogen niet onze groente opeten. Dit d.m.v. agressie door te schieten. Een vos heet niet agressief als hij door honger een prooi vangt. Wij mensen hebben ook alternatieven namelijk veeteelt, pluimvee en vis.
En wild jaagt op wild
We zitten toch niet in een survivalsituatie of in een oorlog dat dit noodzakelijk maakt? Bovendien kan iemand er handel mee drijven, wie zijn eigendom is het? En zijn wapens in een samenleving wel zo wenselijk?
Iedereen moet idd vooral zelf weten wat hij of zij wel of niet wil eten maar goed. Is een vis of een kip eten minder zielig dan een konijn? Is de dood van een konijn door vos natuurlijk dan door een mens?
Maar laten we het positief houden. Een permacultuursysteem zou iig prima een paar konijntjes moeten kunnen onderhouden
Permacultuur probeert namelijk ook een deel van de oogste te reserveren voor de mede organismen die er ook gebruik van maken en er belangrijke functies in vervullen. Er zijn verder ook wat mensen bezig met veganistische permacultuur voor de liefhebbers. Het zijn ecologische richtlijnen die worden gebruikt als ontwerptools. Iedereen kan vervolgens zelf aan de gang om een systeem te bouwen volgens zijn of haar wensen. 
Er zijn wel verschillen in dieren: een dier dat levende jongen voortbrengt, staat op een hoger plan dan een dier dat eieren legt. een dier met longen is “hoger” dan een dier met kieuwen. Daarom rangschikt men de dieren met een geraamte boven de dieren die dit niet hebben. We eten vooral gewervelde dieren en geen eencellige dieren, holtedieren, stekelhuidigen, weekdieren, wormen en geleedpotige dieren (ongewervelde dieren). Sommige eencellige dieren kunnen ziekten overbrengen, maar teken, ratten, parasieten bijvoorbeeld ook. Daartegen moeten we ons beschermen. Schadelijke dieren hoeven niet gevaarlijk te zijn en hebben “natuurlijke” vijanden. Bijna ieder dier heeft wel een soort veiligheidsmechanisme om zich hier tegen te beschermen zoals scherpe nagels, tanden, gifkleur of tekening. Maar waarom hebben dieren met bont nou juist zo`n lief snoetje? Niet om een hongerige vos te weerhouden. Maar misschien om de mens lief aan te kijken?
Jagen klinkt wreder dan vangen.
En ik zal nooit een bontjas dragen.
Maar het idee van een permacultuur vind ik wel heel leuk
Hoe kunnen dieren hoger zijn anderen? Dit klinkt een beetje als een restant van een christelijk wereldbeeld waarbij de mensen onder de engelen en boven de dieren staat. Daar ben ik het zelf iig mee oneens. Ik zie niet in waarom een mens hoger of lager dan een konijn, kip of een pissebed zou staan. Alle organismen spelen een rol en dat is vaak grotendeels afhankelijk van elkaar. Zonder veel bacterien en schimmels geen afbraak van materialen bijvoorbeeld en dan zou de hele cirkel van het leven vastlopen. Mensen dragen net zo goed ziektes over als andere dieren en wat mensen elkaar kunnen aandoen lijkt me ook niet getuigen van een hogere soort.
Maar goed dit is wellicht meer een soort discussie over hoe je tegen jezelf en de rol van de mens aankijkt in haar natuurlijke omgeving.
Douwe, zou je het niet leuk vinden daar een artikel over te schrijven?
Daar wil ik wel eens over nadenken idd. We hebben nog wel contact!