Een nieuw Groot Verhaal voor onze verhaalloos geworden samenleving

Share Button

Ik ben op dit idee gekomen door het essay van de sociologe Monica Sassatelli (Londen) In het kader van “EU-narratieven in tijden van crisis” in De Groene 27.09.12.
Zoals ik in een eerdere post op deze site betoogd heb weten wetenschappers weinig van hoe mensen in elkaar zitten en niets van hoe ze van apen zulke aparte dieren geworden zijn. Ze weten niets van hoe mensen tot talige wezens geworden zijn; hoe belangrijk hun scheppingsverhaal voor hen al was toen ze nog Vroege Mensen waren en hoe belangrijk dat bleef voor onze eigen soort, de Anatomisch Moderne Mens (AMM’s). En ze begrijpen dus ook niet goed hoe belangrijk een gedeeld Groot Verhaal voor ons nog steeds is. Al vermoeden ze wél iets, getuige vertogen over ‘narrativiteit’ en over ‘narratieven’ zoals in het betoog van Sattelli.
‘Groot Verhaal’ is in wezen ‘scheppingsverhaal’, of ‘ontstaansverhaal’, ‘samenlevingsverhaal’, maar ook het stelsel van normen en waarden dat er op is gebaseerd, valt er mee samen.
Dat wetenschappers als Sattelli het fenomeen niet met de begrijpelijke naam ‘Groot verhaal’ durven noemen is, omdat sinds het dóórbreken van de vrije markt in de zestiger jaren de collectivistische Grote Verhalen van fascisme en communisme een terechte kwalijke connotatie hebben gekregen. Maar ook het monotheïstische Scheppingsverhaal is een Groot Verhaal, ook de kerken zijn in wezen collectivistisch en vooral de Katholieke Kerk is dat.
Collectivisme staat lijnrecht tegenover democratie. De vrije markt kan alleen gedijen bij democratie. Vandaar dat Amerika zich onder Carter opwierp als de kampioen van de democratie, en dat nu, onder het neoliberalisme van de Republikeinen, de democratie daar stiekem wordt gesnoeid en beperkt tot blanke stemmers teneinde de egoïstische belangen van de rijken niet door een stembusoverwinning van Obama in gevaar te brengen. Oei, ik dwaal af.
De vrije markt kan niets met collectivisme, dus ook de kerken begonnen aan hun leegloop.
De postmoderne filosofen juichten om het einde der Grote Verhalen, maar zagen niet dat er nu wel snel aan een nieuw, niet-collectivistisch, op wetenschap gebaseerd Groot Verhaal gewerkt diende te worden, teneinde onze gewetens niet zonder grond te laten.
Maar tja, filosofen, hè. Weten niets van mensen, dus ook niets over het fenomeen Verhaal. Om een wijzneuzig air te houden filosoferen ze nog soms over ‘narratieven’, maar zoals ook aan het vertoog van Sattelli valt er weinig touw aan vast te knopen, laat staan dat ze aanstalten maken om de leegte op te vullen met een nieuw Groot Verhaal.
Het oude christelijke Verhaal werkte nog een poosje door bij de volwassenen die er mee waren opgegroeid, maar de jongeren kregen er steeds minder van mee en werden de generatie NIX. Ook de bobo’s (de lui die bij het ‘grote geld’ kunnen: bankiers, medisch specialisten, bestuurders) lieten er zich steeds minder door leiden. In Amerika omarmden de bobo’s het verhaal van Ayn Rand greed is good, en daar begon de verloedering, die in 1980 overwaaide naar onze brave bobo’s. En vandaag zitten de filosofen (en zij niet alleen) met de handen in het haar. Columnist Peter Middendorp (Volkskrant 29 sept.): “Je moet geen onzin verkopen, maar mij wierp de gedachte dat met het geloof ook het zondebesef uit ons is weggezakt, een lichtje op de zaak [van het gewetenloos geworden zijn van de bobo’s]. De kerken stroomden leeg, de gewetens ook.”

Een nieuw Groot Verhaal dus. In wezen is een Groot Verhaal dus het scheppingsverhaal, ontstaansverhaal, waarin het wezen van de mens begrijpelijk wordt en waar normen en waarden hun grond in vinden. Nu wij, westerse mensen, door de vrije markt bevrijd zijn van de onvrije collectivistische Grote Verhalen, is er alle ruimte om een nieuw te maken. Bovendien heeft de vrije markt welvaart gebracht en wetenschappelijke veld- en laboratoriumonderzoeken betaalbaar gemaakt. Niets let ons. Behalve dat het … filosofenwerk is: wetenschappers hebben hun handen vol met hun eigen detail-discipline: hún pakkie-an is het aandragen van de bouwstenen ervoor. Maar filosofen hebben dat werk nooit geleerd in hun opleiding. Dat kwam doordat de kerken altijd hebben mogen uitmaken hoe mensen wezenlijk zijn: daar hadden filosofen af te blijven. Die hebben zich altijd met maatschappelijk irrelevante diepzinnigheden onledig mogen houden. En ook: pas vanaf de zeventiger jaren begonnen de bouwstenen vanuit de echte menswetenschappen zich pas echt op te stapelen.

In prachtige rijen staan de bouwstenen maar, in weer en wind, en geen academische filosoof die er mee aan de gang gaat. Dan krijg je dat een amateur er mee gaat spelen. En je ziet hoe makkelijk het is: je hoeft maar het woordje ‘taligheidshypothese’ in te tikken en je kunt mijn ontstaansverhaal al tot je nemen.
Maar de bedoeling is natuurlijk dat dit werk door echte filosofen ter hand genomen wordt. En dat het een zo breed mogelijk project wordt: je kunt vandaag de mensen niet meer bereiken met een boek, en met een Boek al helemaal niet. Wel met een project, kijk maar naar Wilders’ Fitna: een projectje van lik-me-vestje, maar een stof dat het deed opwaaien!

 

Share Button

couw

*1933 doctoraal Ned. Taal % Letterkunde 15 jaar leraar Nederlands (gymn./ath.) sinds 1980 full time realistisch-portrettekenaar op markten en feesten vanaf 1993 bezig met het project van een nieuw Groot Verhaal voor onze verhaalloos geworden westerse samenleving, als alternatief voor het achterlijke Adam-en-Eva-verhaal dat nog steeds in zwang blijft zolang de vrije wereld geen alternatief in de aanbieding heeft

Dit vind je misschien ook interessant:

20 reacties

  1. Bemoeier schreef:

    2 Keer hetzelfde verhaal onder elkaar, is dat het nieuwe grote verhaal ?

  2. Douwe schreef:

    Als we op zoek zijn naar een soort nieuwe morele leidraad dan ben ik nog het meest fan van De Weg Naar Geluk. Op http://www.dewegnaareengelukkigleven.nl/thewaytohappiness.html is deze te vinden. Het is een soort morele code gebaseerd op gezond verstand. 

    Lijkt mij een prima vervanging van de 10 geboden of een andere religieuze morele code.  

  3. Paul.R schreef:

    Germen, bedankt het is nu wat beter leesbaar.
    Moerstaal, net alles weer opnieuw gelezen, het blijft m.i. nog steeds een beetje warrig. Hij heeft het in indergeval niet over een nieuwe vorm van God te creeren, maar zoals Douwe het ook al aangeeft een nieuwe morele leidraad. Hij schrijft ook over normen en waarden, wat door de religie een basis heeft gehad en nu verloederd. Ik denk dat zijn uitgangspunt is om a.h.w. een nieuw scheppings verhaal te schrijven (niet vanuit de religie) om in een democratisch bestel, de normen en waarden te herstellen. Dit zou dan volgens hem een taak moeten zijn van de filosofische wetenschap, maar die blijft in gebreke volgens hem. Zo interpreteer ik het nu. Mvg, Paul.

    • antares schreef:

      Het probleem waar we nu als mensheid mee zitten, is dat de religies allemaal verschillende opvattingen hebben over te hanteren normen en waarden. Daarnaast geldt dat ook voor de andere grote en kleine stromingen, tot en met de onderlinge cultuurverschillen. Iedereen is overtuigd van z’n gelijk, omdat dat de eigenwaarde van het denken en handelen bevestigt. Om meer eenheid hier in te brengen, zal toch eerst de bereidheid bij mensen moeten worden gecreerd, om te luisteren naar een realistisch verhaal dat aanspreekt. Als gevolg van de vicieuze conflictsituaties wereldwijd, op dit moment en voor lange tijd in de toekomst, wil men niet luisteren naar de redenatie van de ander. Ik denk daarom dat Frans moet blijven doen wat hij nu doet, maar z’n boodschap in kleinere, hapklare brokken moet presenteren. Iets dat voor logisch denkende mensen te begrijpen is, omdat zoiets eenvoudig wordt gepresenteert, kan ook de tegenstander van een idee verleiden. Dit ondanks, dat ook al is iemand emotioneel gebonden aan eigen idealen, men logische beredeneringen van andere partijen gaat analyseren, om de tegenstander vóór te zijn. Strategisch gezien zou dat dan kunnen werken. ;)

  4. Roeland schreef:

    Ik vind een en ander inderdaad onduidelijk geformuleerd. Het zou denk ik niet verkeerd zijn om het artikel te herschrijven, waarbij duidelijker wordt gezegd wat nu precies de doelstelling is, wat er zou moeten gebeuren en hoe dat te bereiken.  

    • couw schreef:

      Beste nls,

      Bedankt voor je url naar het boek van Sam Harris “The Moral Landscape”‘.
      Ik zie niet direct wat het met de porté van mijn post te maken heeft. Tenzij je zijn opmerking dat “in principle, science should be able to tell us what we ought to do to live the best lives possible” in de lijn van mijn betoog ziet liggen.
      Mijn betoog lijkt me helder:
      1. De mensen van het ‘grote geld’ manipuleren dit gewetenloos zelfzuchtig
      2. Ze zijn gewetenloos geworden doordat onze samenleving niet langer over een geloofwaardig Groot Verhaal met algemeen aanvaarde normen en waarden beschikt
      3. We kunnen als samenleving zorgen dat we weer over een geloofwaardig Groot Verhaal gaan beschikken. 
      Ter adstructie verwijs ik naar http://www.humanosofie.nl
        

      • antares schreef:

        Je zou beter eerst jouw boek kunnen publiceren Frans. Zo krijgen de teksten meer betekenis, in relatie tot de verhaallijnen en vele zijsprongen die er nu bijkomen. Wacht de kritieken af. Er zijn teveel details die de lezer maar net moet kennen, omdat zij/hij daar toevallig al iets over gelezen had, of een bepaalde discipline beheerst. Ik heb de indruk dat je momenteel aan het aftasten bent, hoe men op onderdelen van het totaal aan beschreven gedachtengoed van jou reageert. Het geheel is nu echter dermate gecompliceerd, dat men vaak door de bomen het bos niet meer ziet, onderweg in de tekstverbanden. Als voorbeeld geef ik dan Obama’s manier om zich uit te drukken. De man denkt sociaal, maar het sociale denken vergt een uitermate gecompliceerd en gedetailleerd patroon van factoren, die daarin een rol spelen. In zijn pogingen om zich publiekelijk te verantwoorden voor het beleid dat hij voert, realiseert hij zich niet dat hij spreekt zoals hij denkt, gecompliceerd. Te complexe, gesproken teksten worden niet begrepen, omdat men de verbanden slechts moeizaam kan vasthouden in het geheugen. Helaas werkt dat ook zo bij geschreven teksten die men steeds terug kan lezen, als de stof geen berekenbare formules bevat in cijfers en formules. Ik vind jouw laatste opmerking zoals je die hierboven beschrijft veel duidelijker voor iedereen, omdat men zich dan als men wil en kan, een weg kan zoeken in de stof.

  5. Jasper schreef:

    Mmm zonder te willen beledigen wil ik opmerken dat dit artikel mi kant nog wal raakt. Wellicht, zoals Paul suggereert, over een morele lijdraad. Maar er staat meer in, zelf onzin. Met name de opmerkingen over wetenschappers die niet weten over het ontstaan van mensen zijn nonsens zonder enkele argumentatie. Jammer, een gemiste kans voor deze site

  6. Ratatosk schreef:

    Alien Dreamtime (a multi media event recorded live on February 26th/27th 1993 at the Transmission theater, San Francisco). Duurt een uur in totaal. In meerdere delen te vinden op youtube.  Lekkere muziek gelijktijdig erbij en het idee is” 

    “Because what we need is a new myth. What we need is a new true story that tells us where we’re going in the universe. And that true story is that the ego is a product of pathology [..]”

    Luister het eerste deel (10 min.) af en vraag je af of het je raakt of niet

  7. couw schreef:

    >>>Het probleem waar we nu als mensheid mee zitten, is dat de religies allemaal verschillende opvattingen hebben over te hanteren normen en waarden. Daarnaast geldt dat ook voor de andere grote en kleine stromingen, tot en met de onderlinge cultuurverschillen. Iedereen is overtuigd van z’n gelijk, omdat dat de eigenwaarde van het denken en handelen bevestigt. Om meer eenheid hier in te brengen, zal toch eerst de bereidheid bij mensen moeten worden gecreerd, om te luisteren naar een realistisch verhaal dat aanspreekt.<<<
    Vandaar dat mijn pleit gaat om het opstarten van een wereldwijd universitair project met als onderwerp: het in kaart brengen van ‘de mens’. Uitgaande van het enige universele document waar we als mensheid over beschikken: de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Dat document, stammend uit 1948, is gebaseerd op het menszijn van iedere mens, Dat mens-zijn is nog nooit universeel uitgewerkt. In 1948 was dat nog niet haalbaar omdat de relevante wetenschappen zoals paleoantropologie en ethologie nog aan hun grootse opgang moesten beginnen.
    Vandaag is het wetenschappelijk alleszins haalbaar, en maatschappelijk alleszins wenselijk. Juist ter overstijging van de door jou aangestipte fragmentatie. Want hoezeer we ook van elkaar in van alles verschillen: het mens-zijn delen we.

    • antares schreef:

      In essentie zijn we allemaal gelijk en van goede wil, maar op het materiële vlak zijn zelfs de eerste levensbehoeften schrijnend oneerlijk verdeeld. Als we daar eerst verandering in kunnen brengen, is de mens veel eerder bereid om mee te werken aan een socialere herstructurering van noodlijdende samenlevingen. Wat we eerst nodig hebben, is vooral voldoende voedsel, schoon drinkwater, onderdak, en van daaruit volgt dan logisch hygiëne. Een direct gevolg van gebrekkige hygiëne is namelijk discriminatie van individuen uit de eigen gelederen, waardoor isolement van groepen armlastigen ontstaat. Bij deze mensen hoef je niet aan te komen met geniale verbeter plannen voor een samenleving, de samenleving kan ze wat hun betreft gestolen worden. De bestaande religies hebben op  beschreven groepen ook geen invloed meer, want wie niets heeft dan ellende, moet je vooral niet gaan vertellen dat de heilige wil van een almachtige godheid geschiedde. Ze gaan zelf iets creatiefs verzinnen waar geld aan valt te verdienen, wat meestal de handel in drugs, of diefstal wordt. In mensenrechten geloven slechts diegenen die hun omgeving als rechtvaardig ervaren. De techniek om te voorzien in hun eerste levensbehoeften is aanwezig, maar de mentaliteit van wat wij kennen uit elitaire groepen schiet sociaal totaal tekort. Gelukkig hebben wij internet, de elite ook, waarmee de broodnodige kennis over sociale heropvoedig voor hun bereikbaar wordt. Heropvoedingsprogramma’s kunnen ze bij jou opvragen Frans, en tegelijkertijd hier lezen hoe wij over hun denken. Misschien tast dat hun meerderwaardigheids complexen wel aan. :)

      • Paul.R schreef:

        Andre, je hebt een troost, het koude zeewater heeft je geest niet bevangen, maar werkte verhelderend. :D . Mvg, Paul.

        • antares schreef:

          Ha Paul, ik heb vandaag de tijd genomen om de zee te bezoeken. Heerlijk zonnetje daarbij gehad en de vaste bewoners van dit gebied gesproken. We kennen elkaar goed, dus het wederzien was prettig en informatief. Je weet wel, laatste roddels en zo. Ik heb het echter erg druk op dit moment, veel ouderdomsziekten onder bepaalde dieren, vergt erg veel aandacht en dan de rest nog. Maar klagen zal ik niet en doe mijn best. Morgen wordt het pleu… weer, wat bij uitstek geschikt is voor binnenwerk. Zo keert het kwade ten goede. :)
          Mvg André.

          P.S.

          Ben ook een paar landmeerminnen tegengekomen, Pffoei wat kunnen die lonken met hun ogen. ;)

        • antares schreef:

          Frans nog even dit:

          Heb jouw mail ontvangen, maar nog geen tijd gehad om je te schrijven. Komt nog wel, al zal dit enkele weken gaan duren, omdat ik van hier niet reageren kan.
          Mvg André.

Geef een reactie

Advertisment ad adsense adlogger