Kunstmatige levensvorm vernietigt aarde

Share Button

Vergeet Craig Venter en zijn geknutsel aan de minibacterie Mycoplasma. Het eerste kunstmatige leven ontstond al in de negentiende eeuw. En sinds die tijd gaat het van kwaad naar erger met NV’s en BV’s, want door een foute juridische beslissing hebben ze een psychopate persoonlijkheid gekregen. Wordt het niet tijd deze onbeheersbare molochs stevig te kortwieken?

Al eeuwenlang bestonden er trusts, kerkelijke stichtingen en kloosterordes. In de achttiende eeuw ontstonden organisaties als de Verenigde Oostindische Companie. Deze organisaties, die vergeleken worden met grote BV’s en NV’s anno nu, hadden maar beperkte bevoegdheden. Elke bevoegdheid moest expliciet door de overheid aan deze organisatie toegekend worden. In de negentiende eeuw komt daar verandering in. In wat wel de grootste juridische misser van de moderne tijd kan worden genoemd, wordt een vennootschap dezelfde rechten toegekend als een natuurlijk persoon.

De geboorte van een kunstmatige levensvorm
We schrijven 1819. Het bestuur van een private school in de Amerikaanse staat New Hampshire, Dartmoor College, een stichting in het bezit van land, is afgezet door de raad van trustees (te vergelijken met de raad van toezicht hier in Nederland). De gouverneur van New Hampshire wil de school nationaliseren en het afgezette bestuur weer opnieuw installeren. Het nieuwe bestuur gaat hiertegen in beroep.

In een achteraf gezien historische uitspraak wordt het nieuwe bestuur (en dus de raad van toezicht) in het gelijk gesteld. De motivatie voor het vonnis: Dartmoor College wordt gezien als het gevolg van een geldig contract tussen de toenmalige Engelse koning James II en de toenmalige trustees. Het nationaliseren van Dartmoor College zou hiermee contractbreuk inhouden. Hiermee kwam er de facto erkenning van de raad van trustees als een rechtspersoon. De geboorte van een kunstmatige levensvorm.

Burgerrechten voor een bedrijf
In de negentiende eeuw waren vennootschappen nog steeds streng aan banden gelegd. Ze mochten slechts opgericht worden door een besluit van het parlement en moesten zich exact aan hun functieomschrijving houden. In een eeuw waarin zwarten en vrouwen als minderwaardige burgers werden gezien, is de volgende stap dan ook verbijsterend te noemen: de corporatie kreeg dezelfde rechten als een Amerikaanse burger.

Bancroft Davis drukte de rechtspersoon er door: bedrijven kregen dezelfde rechten als mensen.

Bancroft Davis drukte de rechtspersoon er door: bedrijven kregen dezelfde rechten als mensen.

In een belastingconflict tussen de staat Californië de Southern Railway (individuen mochten schulden aftrekken van bezittingen, bedrijven niet), belandde de zaak bij het Amerikaans hooggerechtshof. Bancroft Davis, ‘reporter’ van het Amerikaanse Hooggerechtshof en als ex-spoorwegmanager bepaald niet onpartijdig, kreeg van het hooggerechtshof de vrije hand en slaagde er in om corporaties dezelfde rechten toe te laten kennen als natuurlijke personen: “The court does not wish to hear argument on the question whether the provision in the Fourteenth Amendment to the Constitution, which forbids a State to deny to any person within its jurisdiction the equal protection of the laws, applies to these corporations. We are all of the opinion that it does.”

Kortom: in een voetnoot van het hof werden vrijwel alle Amerikaanse grondwettelijke burgerrechten, zoals het recht op privacy, toegekend aan bedrijven. Een uiterst controversieel besluit dat, als het in de Senaat of het Huis van afgevaardigden in stemming was gekomen, vrijwel zeker met grote meerderheid  was verworpen.

License to kill
De gevolgen bleken al snel rampzalig. Grote industriële magnaten als de Rockefellers en J.P. Morgan grepen hun kans. Burgerrechten beschermden hun corporaties tegen lastige inspecteurs en ambtenaren en gaven hen hiermee een license to kill om over concurrenten heen te walsen. Niet zij persoonlijk, maar de corporatie was aansprakelijk en corporaties kan je alleen beboeten, niet op de elektrische stoel zetten. Ook voor flessentrekkers waren limiteds (BV’s) en incorporated companies (NV’s) ideaal: ze konden heel veel schulden in de rechtspersoon stoppen en zelf met de noorderzon vertrekken, vergelijkbaar met de epidemie van plof-BV’s in de jaren zeventig.

Enorme kartels, trusts, kregen een wurggreep op de Amerikaanse economie en alleen door strenge anti-trustwetten, uiteraard op alle mogelijke manieren tegengewerkt door de industriële magnaten, kon hun invloed een beetje worden teruggedrongen.

Bedrijf krijgt bij wet psychopate persoonlijkheid
Een nieuwe rechtszaak  tegen automagnaat Henry Ford maakte de zaak nog veel erger. Ford, een hartstochtelijk autoliefhebber, dacht lange termijn en wilde tegen een lagere winstmarge werken om de marktpositie te verbeteren. Zijn compagnon voelde hier niets voor.

Henry Ford, visionair autobouwer en uitvinder van de lopende-bandproductie.

Henry Ford, visionair autobouwer en uitvinder van de lopende-bandproductie.

Helaas voor de compagnon had Ford de meerderheid van de aandelen en drukte zijn wil door. Zijn compagnon liep naar de rechter.

In een opmerkelijke uitspraak van de rechter kregen bestuurders van een incorporated voortaan als enige plicht te streven naar maximale winst voor de aandeelhouders. Alles wordt ondergeschikt aan de winst. Kan een bedrijf een miljoen dollar extra winst maken door een milieuregel te overtreden die een boete van duizend dollar met zich meebrengt, dan is de manager dus in gebreke als hij deze milieuregel niet overtreedt. Veel van deze Amerikaanse wetgeving is in de jaren tachtig en negentig ook in Europese landen zoals Nederland ingevoerd.

Het gevolg: zo ontstaat de ideale omgeving voor psychopaten, mensen die alleen aan korte-termijn winst  denken ten koste van alles. Inderdaad zijn psychopaten (die ongeveer een procent van de bevolking vormen) oververtegenwoordigd in de top van het bedrijfsleven.

Roofbouw op consument en milieu
De gevolgen merken we elke dag. Managers worden afgerekend op het halen van korte-termijn targets en  gedwongen tot het maken van zoveel mogelijk winst, ook als dit ernstige schade voor de omgeving oplevert of het voortbestaan van  het bedrijf in gevaar brengt.

Kortzichtige bezuinigingen leidden tot de grootste olieramp in de geschiedenis en het bijna-faillisement van BP.

Kortzichtige bezuinigingen leidden tot de grootste olieramp in de geschiedenis en het bijna-faillisement van BP.

Onder de vele voorbeelden:  de BP-ramp in de Golf van Mexico (een kortzichtige bezuiniging op een onderdeel van een boorplatform leidde tot de grootste olieramp in de geschiedenis).

Ook de doofpotaffaire bij sigarettengigant Philip Morris en andere Amerikaanse tabaksfabrikanten is hier een rechtstreeks gevolg van. De schadelijke gevolgen van tabaksrook waren al in de jaren vijftig bekend, maar toch ging Philip Morris door met het aanprijzen van roken als gezonde gewoonte: dat leverde het meeste  winst op.

Bestuurders persoonlijk aansprakelijk stellen kan nauwelijks. De corporatie zelf ontbinden is door de grondwettelijke bescherming ook zeer lastig. Kortom: alleen door hoge boetes zijn deze organisaties te temmen.  De reden dat er in de VS  zo absurd hoge schadevergoedingen bij rechtszaken tegen bedrijven worden toegekend.

De oplossing: stel bestuurders persoonlijk aansprakelijk, maak een ethische richtlijn verplicht
Door een drietal zeer twijfelachtige juridische beslissingen is er een monster geschapen: een kunstmatig wezen met een ingeprogrammeerde roofzuchtige, psychopate natuur. Dat alles om de bezitters van aandelen aan zoveel mogelijk inkomen te helpen.

Gezien de enorme risico’s die aan modern zakendoen kleven – een enkel cruiseschip, kerncentrale of chipsbakker kost al gauw meer dan een miljard – is het ondoenlijk een enkele eigenaar alle risico te laten dragen. Helemaal afkomen van de corporatie wordt dus lastig, maar misschien dat iemand een goede manier weet om de risico’s niet te hoog te laten worden voor de eigenaars.

De rechten die op dit moment aan corporaties worden toegekend, zullen moeten worden beperkt tot het hoogstnoodzakelijke, afgeleid van individuele rechten van betrokkenen: aandeelhouders, personeel en klanten. De situatie in de negentiende eeuw.  Welke rechten dan zouden overblijven? Moet je aandeelhouders van een bedrijf aansprakelijk stellen als hun bedrijf misdaden pleegt? 

Bestuurders moeten aansprakelijk worden gesteld als zij wettelijk over de schreef gaan. Boetes die aan corporaties worden opgelegd zouden eigenlijk ook aan de verantwoordelijke bestuurders worden uitgedeeld. Maar ook moeten besturuders niet worden gedwongen om misdaden te plegen om maar zoveel mogelijk winst te kunnen maken. Hoe zou je dat in een wet kunnen formuleren?

Iedere corporatie moet een publiek bekende ‘grondwet’ krijgen waarop bestuurders op de vergadering van aandeelhouders worden afgerekend. Bedrijven moeten meer het karakter krijgen van verenigingen. Bedrijven zijn niet alleen winstmachines. Het zijn belangrijke onderdelen van de maatschappij met een enorme impact op de planeet. Met macht komt verantwoordelijkheid, toch?

Share Button

Germen

Hoofdredacteur en analist (Visionair.nl) Expertise: biologische productiesystemen (master), natuurkunde (gedeeltelijek bachelor), informatica

Dit vind je misschien ook interessant:

18 reacties

  1. Barry schreef:

    Germen,

    Ik zou je graag een advies willen geven. Dit stuk is erg goed geschreven, zo goed zelfs dat het geen ruimte meer overlaat voor veel commentaren. Mischien zou het goed zijn als je op het eind van zo´n stuk als dit wat vragen stelt bedoeld voor het lezerspubliek zoals: Wat kunnen we doen aan de overdreven machtsverhoudingen van de grootste corporaties? Hoe krijgen we een betere controle zodat doofpotafaires niet meer voorkomen of op minder grote schaal? Is het verdelen van aandelen in bedrijven een goed idee als de medewerkers van die bedrijven (mensen aan de productielijnen bijv.)dan tegelijkertijd medezeggenschap krijgen over hoe regels overtreden moeten worden? Een bedrijf kan een raad van bestuur hebben maar de aandeelhouder bepaald eigenlijk wat er met een bedrijf gebeurd.

    Door tegelijkertijd op het eind wat vragen te stellen na het schrijven van statements open je discussies. Ook al liggen de antwoorden nogal voor de hand voor jou persoonlijk, voor velen is dat niet zo en zo heb je een mogelijkheid om uit te toetsen of je stukken gelezen en begrepen worden. :)

  2. Julie schreef:

    Maar wacht eens even, een discussie voorbereiden gaat (officieel) volgens deze regels, zowel inhoudelijk als procedureel:
    – of er voldoende informatie aanwezig is
    – welke aspecten er aan een onderwerp zitten
    – waarmee moet worden begonnen
    – welke vragen in ieder geval moeten worden gesteld
    – wat denkbare reacties zijn van de deelnemers
    – waar conflictstof zit en hoe je daarop kunt
    anticiperen
    – wie in ieder geval gehoord moet worden
    (hier niet relevant)
    – wie er moet worden uitgenodigd
    (hier niet relevant)
    – hoe het punt het beste aan de orde kan worden
    gesteld
    – wat het uiteindelijke doel van de discussie moet
    zijn
    – hoe dat doel het beste bereikt kan worden.
    Ik begrijp dat er bij Barry het probleem rijst dat de schrijver het hoogste woord voert en de discussie monopoliseert. (definitie v. h. probleem)
    Maar ik bijvoorbeeld beoordeel de tekst inclusief de oplossingen, en ik ga ook nadenken of ik er wat aan kan toevoegen. (tot nu toe kan ik de oplossingen beamen en denk ik met Germen mee, bijv. over de manier van toepassing.)
    Barry kan zijn probleem aanpakken door te stellen benieuwd te zijn naar de mening van anderen, of hij kan een samenvatting geven en/of het inhoudelijk doel verduidelijken.
    Hiermee doe ik dus een vriendelijke suggestie aan Barry hoe er mee om te gaan, omdat de laatste twee regels ook door Germen zijn nageleefd, volgens de normale procedure bij een voorbereiding van een discussie.

  3. Barry schreef:

    Julie,

    Ik heb er geen moeite mee als de schrijver zijn artikelen monopoliseert. Ik heb er moeite mee als iemand als Germen zo´n mooi artikel schrijft en er reageert niemand op omdat het stuk overcompleet is. Ik heb er ook geen moeite mee als de schrijver het hoogste woord voert want niemand minder dan de schrijver weet het beste wat hij bedoeld met zijn stuk. Ik heb ook geen behoefte om een samenvatting te geven van zijn stukken of er moet een lezer zijn die er specifiek om vraagt. Je kan regels aan de voorbereiding van een discussie stellen en ook dat is niet de bedoeling want dan is het een regelrechte beperking van vrijheid van meningsuiting. Ik heb hem een suggestie gedaan op zakelijk vlak en heb er in mijn goede bedoelingen niet eens geld voor gevraagd. Mijn vak is internet handels assistent. Internet handelsassistenten mogen voor dit soort adviezen geld vragen, dit zou ik nooit doen omdat ik het persoonlijk onbeschoft vind om geld te vragen voor een advies waar hij niet om gevraagd heeft. Als jij denkt dat ik er een probleem mee heb als iemand het hoogste woord voert dan suggereer jij dat ik het hoogste woord zou willen voeren. Dit klopt dus niet.

  4. Julie schreef:

    Barry,
    Ik ga niet zover dat ik denk dat jij het hoogste woord zou willen voeren. En al zou je dat wel willen; in de tekst is Germen aan het woord en hij doet niks verkeerd, integendeel. De regels zijn richtlijnen of criteria, aan de hand waarvan je iets goeds kan neerzetten. Jij kan in jouw specifieke geval jouw vragen ook als een bijdrage aan de inhoud toevoegen, zo blijft ieder in zijn waarde. En jouw vragen op jouw naam hebben ook waarde:)

  5. Julie schreef:

    Ik maak dus een verschil tussen inhoud en proces.
    Met bijdrage aan de inhoud bedoel ik dus in de vorm van een reactie.

    • Germen schreef:

      Barry en Julie, ik ben met al jullie reacties erg blij.
      Jullie reageren omdat jullie visionair een warm hart toedragen.
      Dankzij jullie opmerkingen is het artikel nu veel beter geworden. Geen opbouw zonder opbouwende kritiek, dus ga vooral zo door :)

  6. Rootkapje schreef:

    Het wordt me niet duidelijk hoe een uitspraak van een rechter in New Hampshire en in Califormnie het rechtsysteem in Europa, gebaseerd op de Code Napoleon en op het Romeinse recht, en het rechtsysteem in Groot brittanië, gebaseerd op de Common law, zo fundamenteel heeft kunnen wijzigen.

    • Germen schreef:

      Een goede vraag. In het kort: door het economische succes van de Verenigde Staten (en, zonder twijfel, het nodige gelobby van lokale en Amerikaanse industriëlen) kregen andere landen de behoefte dit te imiteren zonder stil te staan bij de twijfelachtige voorgeschiedenis van rechtspersonen.
      Dit is een nieuw artikel waard.

  7. Wunjo schreef:

    Kort door de bocht: Aandeelhouders houden ook hun aandeel wat verantwoordelijkheid betreft. Alleen aandelen op naam dus.

  8. Alfa schreef:

    De ellende met dit systeem is, de succesformule garandeert navolging, wie niet volgt valt naast de boot. In het artikel “Nooit meer liegen” wordt een methode aangedragen, die het zulke systemen moeilijk gaat maken zich te handhaven. Laat ik zeggen dat de aard van een gedachte, je verborgen bedoelingen dus, zo aan het licht komen. Bedrijven vallen of staan met hun imago, de keuze ligt dan voor de hand.

  9. TDE9 schreef:

    Dit is een onderwerp dat mij na aan het hart gaat. Zoals hier al genoemd wordt, inderdaad de aandeelhouder ook voor zijn aandeel verantwoordelijk houden, medeplichtig. Belangrijker misschien nog wel dat een bedrijf geen rechtspersoon meer zou moeten kunnen zijn. Dat heeft enkele directe voordelen. Het bestuur is hoofdelijk verantwoordelijk, zij zullen twee keer nadenken voordat ze dubieuze keuzes maken. Daarnaast zullen bedrijven mogelijk niet zo groot meer (kunnen) groeien, omdat een verantwoordelijk bestuur het niet meer kan overzien. Het huidige systeem leidt tot situaties zoals wordt voorgespiegeld in de film Robocop.

  1. 5 januari 2011

    […] te beginnen? Geld moet niet meer dé drijfveer zijn van een bedrijf. Dit is een fabrieksfoutje die er in de jaren in is geslopen en er als de donder uit moet. Het is belachelijk dat we het […]

  2. 9 januari 2011

    […] Bonus: Kunstmatige levensvorm vernietigt aarde window.fbAsyncInit = function() { FB.init({appId: "", status: true, cookie: true, xfbml: true}); }; (function() { var e = document.createElement("script"); e.async = true; e.src = document.location.protocol + "//connect.facebook.net/nl_NL/all.js"; document.getElementById("fb-root").appendChild(e); }()); gerelateerde artikelenapril 21, 2010 — kinderenjanuari 5, 2011 — de dageraad van het nieuwe tijdperkdecember 10, 2010 — Waarom werk ik?november 3, 2010 — Crowdsource sciencemei 29, 2010 — “So as I was saying…” Gepost door Erik Visser | januari 9, 2011 | View Comments Onderwerp(en): maatschappij, management, mensen, onderwijs, organisaties Tags: Daniel Pink, education, gaming, Jane McGonigal, Jason Fried, onderwijs, Seth Goldin, Sir Ken Robinson, werk, work blog comments powered by Disqus /* */ /* */ /* */ […]

  3. 19 februari 2011

    […] de gevolgen van hun manipulaties zichtbaar worden. Bakan stelt in het boek  The Corporation dat grote bedrijven op zichzelf al de persoonlijkheid hebben van psychopaten. Ook de beurshandel en de financiële […]

  4. 9 mei 2011

    […] als drijvende kracht Het grootste deel van de ontwikkeling van nieuwe techniek gebeurt door grote corporaties met aandeelhouders. In de meeste westerse landen (w.o. de VS) bestaat er wetgeving die managers verplicht share […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Advertisment ad adsense adlogger