‘Leven begon als organisme zo groot als de aarde’

Share Button

Volgens steeds meer biologen leefde er drie miljard jaar geleden een onsterfelijk superorganisme dat de oceanen van de aarde vulde: de voorouder van alle leven op aarde. Tot het superorganisme in drieën splitste.

Levende oceanen
De meest geliefde science fiction film onder wetenschappers ooit is Solaris, gebaseerd op een roman van SF-schrijver Stanislav Lem over een mysterieuze planeet waarvan de oceaan één enkele levende oceaan vormt. Lem blijkt over opmerkelijke profetische gaven te hebben beschikt. De aarde had drie miljard jaar geleden veel weg van een superorganisme.

Het oppervlak van de planeet Solaris uit de gelijknamige SF-roman van Stanislaw Lem bestaat uit een enkele levende oceaan. De aarde drie miljard jaar geleden had hier veel van weg.

Het oppervlak van de planeet Solaris uit de gelijknamige SF-roman van Stanislaw Lem bestaat uit een enkele levende oceaan. De aarde drie miljard jaar geleden had hier veel van weg.

DNA-computer produceerde levenvatbare cel
Alle leven op aarde bestaat uit cellen (virussen kunnen zich zonder cel niet vermenigvuldigen). Al deze cellen hebben bepaalde gemeenschappelijke kenmerken, waardoor biologen vermoeden dat LUCA, voluit Last Universal Common Ancestor, zoals de laatste gemeenschappelijke voorouder heet onder evolutiebiologen, deze kenmerken ook had. Dit organisme, zo lijkt het, was niet één enkele cel maar bestond uit een levende oceaan. Een levende oersoep zo groot als een planeet, die zich uiteindelijk in de drie oerkoninkrijken van het leven splitste: bacteriën, archaeae en cellen met een celkern (waaronder die van mensen). De laatste onderzoeksresultaten versterken het beeld dat drie miljard jaar geleden cellen lukraak erfelijk materiaal uitwisselden om te overleven. Cellen concurreerden niet maar wisselden voortdurend DNA uit om zo aan nuttige onderdelen te komen. Hierdoor ontstond een wereldomvattend mega-organisme, een gigantische DNA- of RNA-computer met maar één opdracht: produceer een succesvolle, levensvatbare cel.

De Grote Splitsing van 2,9 miljard jaar geleden
2,9 miljard jaar geleden splitste LUCA in drieën: de al genoemde bacteriën, de bacterieachtige archaeae en eukaryoten: cellen met een celkern. Er bestaat nauwelijks fossiel bewijsmateriaal uit deze tijd en drie miljard jaar is zo lang dat door mutaties van genen uit die tijd niet meer veel is overgebleven. Gelukkig is er een andere methode. De functie van eiwitten hangt sterk af van hun structuur. Eiwitten hebben, denkt Gustavo Caetano-Anollés van de  University of Illinois at Urbana-Champaign, daarom een vorm die nauwelijks verandert. Dus hoewel de volgorde van aminozuren nu totaal anders is dan toen, hadden de eiwitten van LUCA ongeveer dezelfde vorm als ze in bacteriën, archaeae en eukaryoten hebben. En kunnen we daaruit afleiden wat LUCA ongeveer kon. Al kan er natuurlijk iets als parallelle evolutie hebben plaatsgevonden in alle drie groepen tegelijk. Ongeveer vijf tot elf procent van de structuren die hij in een database van 420 organismen vond, waren universeel, m.a.w. horen waarschijnlijk in LUCA thuis[1].

LUCA kon geen DNA maken en lezen
Caetano-Annolés ontdekte iets zeer vreemds. LUCA beschikte over veel enzymen, waaronder enzymen om energie uit voedingsstoffen te halen en om eiwitten te maken. Ook kon LUCA zowel koolstofverbindingen als nitraten als energiebron gebruiken. Ook had LUCA een bepaald type organel, een acidocalcisoom (dat komt namelijk in alle drie groepen van het leven voor, in een iets verschillende vorm). Echter, één ding ontbrak. Enzymen om DNA-moleculen te bouwen en te lezen. Klaarblijkelijk werkte LUCA niet met DNA, maar met iets heel anders. Hierbij komt nog een andere ontdekking. Onderzoeker Armen Mulkidjanian van de universiteit van Osnabrück in Duitsland ontdekte dat LUCA waarschijnlijk alleen ‘lekkende’ isopreenachtige membranen kon bouwen.

‘LUCA had RNA in plaats van DNA’
LUCA was waarschijnlijk een progenoot: een organisme zonder duidelijk genoom. Stukjes RNA zweefden in de cel en werden lukraak vertaald in eiwitten – dat laatste niet al te nauwkeurig. Pas lang na de splitsing ontstonden er biochemische systemen om het vertalen van genen in eiwitten foutloos te maken. Caetano-Anollés veronderstelt dat de eerste cellen hun genen en eiwitten moeten hebben gedeeld om te kunnen overleven. Nuttige genen explodeerden in aantal en verspreidden zich over de hele aardbol.

Wereldwijd genetisch internet
Een cel die zich afsloot voor dit biochemisch-genetische ‘internet’ was gedoemd uit te sterven, omdat de cel teveel fouten maakte. De lekkende membranen van LUCA vergemakkelijkten dit delingsproces. Ook nu nog zijn er gevallen bekend van totaal verschillende organismen die stukken DNA delen. Pas toen cellen geheel zelfvoorzienend werden, was het uitwisselsysteem niet meer nodig. Dit gebeurde rond de tijd dat de eerste sporen zuurstof in de atmosfeer ontstonden, 2,9 miljard jaar geleden.

Wat was de rol van virussen?
Dit roept een gedachte in me op. Ook nu nog zijn er (zeldzame) gevallen bekend van genen die van de ene soort naar de andere overspringen, van een grassoort naar een niet-verwante andere grassoort bijvoorbeeld. Hiervoor is een virus verantwoordelijk. Mogelijk waren er ook in die tijd al een vorm van virussen, die mee-evolueerden met LUCA. Zouden deze virussen zich hebben ontwikkeld uit het mechanisme waarmee LUCA genen uitwisselde?

Bronnen
1. Gustavo Caetano-Anollés en Kyung Mo Kim., The proteomic complexity and rise of the primordial ancestor of diversified life, BioMedCentral (2011)
2. New Scientist

Share Button

Germen

Hoofdredacteur en analist (Visionair.nl) Expertise: biologische productiesystemen (master), natuurkunde (gedeeltelijek bachelor), informatica

Dit vind je misschien ook interessant:

13 reacties

  1. Ruben schreef:

    Onsterfelijk was het dan blijkbaar toch niet :). Maar in zekere zin is het leven op aarde nog steeds een groot superorganisme. Denk bijvoorbeeld aan een mierenkolonie die vaak wordt omschreven als één groot organisme waarbij het individu ondergeschikt is aan het geheel. Maar ook tussen alle andere dieren en planten zijn afhankelijkheden. Mensen eten bijv. De cellen van planten en dieren om te overleven. Ik heb nog nooit een mens met succes een blok koolstof zien eten in ieder geval.

    Maar ook planten zijn vaak weer afhankelijk van andere planten, die op hun beurt weer afhankelijk zijn van bacteriën. Of denk aan de jager die afhankelijk is van z’n prooi. Uiteindelijk is het hele leven op aarde met elkaar verwoven tot één grote boom van afhankelijkheden. En in die zin is het huidige leven op aarde ook nog steeds een groot superorganisme.

  2. PB schreef:

    Wij zijn niets anders dan een product van dit heelal.

  3. Roeland schreef:

    Het grappige is wel dat in het huidige superorganisme er zich cellen hebben ontwikkeld die denken dat ze los van alles staan, het beste voorbeeld daarvan zijn de individuele mensen.

  4. nutter schreef:

    in drieën??
    ik denk eerst in tweeën maar die kregen ruzie..
    en toen vonden ze democratie uit!!

  5. Erik schreef:

    Het leuke is dat al het leven nog steeds dit organisme is.
    We are borg maar dan anders. Het afsplitsen is alleen een oersoep versie 2.0
    God is het water wat in ons is en naar waar wij allen terug keren. We hebben een doel: kennis vergaren voor oersoep versie 3.0 (= verspreiden over heelal)

  6. Mogelijkheid bestaat, het grootst levende organisme is een schimmel die begon het groeiproces in Polen en heeft nu bijna de Nederlandse grens bereikt, bestaat nog aan een geloten deel.

  7. Erik schreef:

    Om 1 organisme te zijn hoeft het niet (door mensen met een wetenschappelijke inslag aantoonbaar) aan elkaar vast te zitten hoor.

  8. Tim schreef:

    De meeste dier soorten zijn ook een bonte verzameling van een hoop eigen cellen maar ook een hoop bacterien die in en op ons leven, waarvan de meesten onmisbaaar zijn voor onze gezondheid/functioneren. Zonder al die individuele levensvormen in ons lichaam zouden we sterven. In die zin is ons eigen lichaam het universum/planeet van veel organismen.

  9. Het is dat het aardse organisme groter is geworden. Maar ontwikkeld wil ik niet zeggen.

    Als men na 2000 ja nog steeds oorlog voert met de heilige geest.

  10. lange wapper schreef:

    Als iemand nu een een wedstijd wilde uitschrijven voor het beste verhaal over onze oorsprong … Kregen we dàn een hoop lectuur mensen !

  11. Julie schreef:

    Als het leven begon als superorganisme, waarom alleen hier? Het leven is heel, heel kwetsbaar..

  12. Roelof schreef:

    Solaris is misschien een realistisch voorbeeld van een buitenaardse intelligentie. Dus geen mensachtigen met een neus, 2 ogen, 2 armen en 2 benen.

Geef een reactie

Advertisment ad adsense adlogger